مراتب علم بارى تعالى اشياء براى حضرت حق يك دفعه مكشوف نيستند ، بلكه به دفعات متعدده ، مكشوف مىباشند . يك مرتبه در مقام ذات ؛ زيرا بسيط الحقيقه و صرف الوجود است ، و يك دفعه در مقام اسماء و صفات ، و يك بار در مرتبهء لوازم اسماء و صفات كه ماهيات بوده و نزد صوفيه اعيان ثابته مىباشند ، دفعهء ديگر در عقل اول كه قلم اعلى است ، و دفعات ديگر در اقلام ديگر ، و بار ديگر با صور و مُثُل افلاطونى كه ارباب انواع مىباشند . بنا بر قول به ارباب انواع ، از هر نوعى يك فرد نورانى عقلانى در عالم عقل هست كه جامع تمام كمالات و فعليات افراد به نحو وجود تجردى است و وجود مجرد ، انتظار تكامل ندارد بلكه از حين وجود كامل و تمام است ، پس رب النوع بالضروره تمام فعليات افراد عرضيه و كمالات آنها را به نحو وحدت و بساطت داشته و مربى افراد عرضيه نوع است و چون تمام حيثيات كماليهء وجوديهء افراد ، در آنجا به نحو وحدت جمع است ؛ پس وجودات اين افراد در آينهء وجود او نمايان و مشاهد است . و مراد از صور قضائيه به عقيدهء اشراقيين ، مُثُل افلاطونى « 1 » و به عقيدهء مشائين صور كليه‌اى است كه به نحو ارتسام به عقل قائم مىباشند . « 2 »

--> ( 1 ) - رجوع كنيد به : حكمة الاشراق ، در مجموعهء مصنفات شيخ اشراق ، ج 2 ، ص 92 - 94 و 144 و 154 - 167 . ( 2 ) - شرح اشارات ، ج 3 ، ص 317 ؛ قبسات ، ص 423 .